Kujawy

Kujawy to "prowincja dawnej Polski po lewym brzegu Wisły, pomiędzy tąż rzeką a Notecią i Gopłem rozciągająca się, obejmuje w Królestwie powiat włocławski (do r. 1848 kujawskim zwany), przytykający na północ do Wisły oraz w Prusach, a w szczególności w W. Księstwie Poznańskiem, część regencyi bydgoskiej mianowicie powiat inowrocławski". (O. Kolberg, Kujawy cz. I, DWOK, t. 3, s. 15)

Tak Kolberg, przy pomocy słów J. Blizińskiego, określił zasięg regionu, uszczegółowił go jednak zamieszczając spis wszystkich miejscowości kujawskich z podziałem na powiaty, zgodnie z granicami wytyczonymi przez zaborców. W Królestwie Polskim do Kujaw należał zatem, według Kolberga, były powiat włocławski (podzielony później na włocławski i radziejowski), natomiast w Wielkim Księstwie pozostał powiat inowrocławski. Ponadto do Kujaw zaliczył też Kolberg kilkadziesiąt miejscowości z powiatów: toruńskiego, szubińskiego, mogileńskiego i bydgoskiego, w tym samo miasto Bydgoszczy, z uwagą, że ?nie przez wszystkich [jest] do Kujaw zaliczana?. (O. Kolberg, Kujawy cz. II, DWOK, t. 4, s. 113)

We wszystkich kolbergowskich charakterystykach Kujaw na pierwszy plan wysuwa się ów podział regionu na część przynależącą do Królestwa i część pruską, jednak bez wątpienia Kujawy to dla Kolberga kraina historyczna, a przede wszystkim region etnograficzny o wyraźnych cechach kulturowych mieszkającego tam ludu Kujawiaków. Operując w monografii ogólnym pojęciem "Kujawiacy", "lud kujawski", wyróżnia jednak mieszkających na Kujawach borowych Borowiaków, podkreślając ich silne poczucie tożsamości: "Borowiacy ci (osobliwie od Sompolna, Brdowa, Przedcza), nie uważają się niemal za Kujawiaków, i gdy mówią, że idą na Kujawy, znaczy to, że dążą do żyznych czarnoziemów i płaszczyzna pod Radziejowem i Kruszwicą rozłożonych". (O. Kolberg, Kujawy cz. I, DWOK, t. 3, s. 53)